Przemoc w rodzinie nie jest prywatną sprawą domowników. Nie jest też sytuacją, w której osoba pokrzywdzona zawsze musi uciekać z mieszkania, zostawiać rzeczy osobiste, dzieci, dokumenty i dotychczasowe życie. Prawo przewiduje rozwiązania, które pozwalają odsunąć sprawcę przemocy od osoby pokrzywdzonej. W praktyce najważniejsze pytanie brzmi: czy sprawcę przemocy można eksmitować z mieszkania?
Tak, ale trzeba prawidłowo nazwać żądanie. W przepisach nie zawsze będzie to klasyczna „eksmisja”. Często chodzi o nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania, zakaz zbliżania się do mieszkania, zakaz kontaktowania się z osobą doznającą przemocy albo zakaz zbliżania się do niej na określoną odległość. § Przemoc w rodzinie i eksmisja sprawcy przemocy
Przemoc w rodzinie i eksmisja sprawcy przemocy
Przemoc w rodzinie czy przemoc domowa – jak prawo rozumie problem?
W języku potocznym nadal najczęściej mówi się: „przemoc w rodzinie”. Takiego określenia używają osoby szukające pomocy, wpisując w wyszukiwarkę hasła: „eksmisja sprawcy przemocy”, „jak usunąć sprawcę przemocy z mieszkania” albo „nakaz opuszczenia lokalu przez męża”. Aktualne przepisy posługują się jednak pojęciem „przemoc domowa”. Ma to znaczenie, ponieważ ochrona nie ogranicza się wyłącznie do małżonków, rodziców i dzieci.
Przemoc domowa może polegać na jednorazowym albo powtarzającym się zachowaniu, które wykorzystuje przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną. Może naruszać zdrowie, godność, nietykalność cielesną, wolność, prywatność, poczucie bezpieczeństwa albo niezależność finansową osoby pokrzywdzonej. Ustawa obejmuje również zachowania realizowane przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, a więc na przykład uporczywe wiadomości, kontrolowanie, zastraszanie czy nękanie przez telefon lub internet.
To ważne, bo przemoc nie zawsze wygląda tak samo. Czasem są to pobicia i awantury. Czasem groźby, poniżanie, izolowanie od bliskich, odbieranie pieniędzy, kontrolowanie telefonu, zakazywanie pracy albo wywoływanie ciągłego strachu. Prawo dostrzega te sytuacje.
Osobą doznającą przemocy domowej może być nie tylko obecny małżonek. Ochrona obejmuje także byłych małżonków, osoby pozostające lub pozostające wcześniej we wspólnym pożyciu, osoby w relacji uczuciowej lub fizycznej, osoby wspólnie zamieszkujące lub gospodarujące, krewnych oraz małoletnich. Co istotne, małoletni świadek przemocy również jest traktowany jako osoba doznająca przemocy domowej.
Od strony prawa karnego najczęściej pojawia się art. 207 kodeksu karnego, czyli przestępstwo znęcania się fizycznego lub psychicznego. Za podstawowy typ tego czynu grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, a przy surowszych postaciach odpowiedzialność karna jest wyższa.
Eksmisja sprawcy przemocy z mieszkania – art. 11a ustawy
Najważniejszym przepisem dla osoby, która chce doprowadzić do opuszczenia mieszkania przez sprawcę przemocy, jest art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Przepis ten pozwala żądać, aby sąd zobowiązał osobę stosującą przemoc domową do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Sąd może również zakazać sprawcy zbliżania się do mieszkania i jego otoczenia.
Warunek jest konkretny. Osoba stosująca przemoc musi swoim zachowaniem czynić wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym. Chodzi więc nie o zwykły konflikt domowy, lecz o sytuację, w której dalsze pozostawanie sprawcy w mieszkaniu zagraża spokojowi, bezpieczeństwu, zdrowiu albo normalnemu funkcjonowaniu osoby pokrzywdzonej.
Co istotne, ochrona może działać także wtedy, gdy osoba doznająca przemocy opuściła już mieszkanie z powodu działań sprawcy. Ustawa przewiduje również sytuację, w której sprawca sam wyprowadził się z lokalu albo przebywa w nim jedynie okresowo lub nieregularnie. To bardzo praktyczne rozwiązanie. Sprawca przemocy nie może łatwo uniknąć odpowiedzialności tylko dlatego, że pojawia się w mieszkaniu co jakiś czas, wraca bez zapowiedzi albo wykorzystuje lokal do dalszego zastraszania.
W takim postępowaniu kluczowe nie jest wyłącznie to, kto jest właścicielem mieszkania. Sprawa o własność, podział majątku albo rozwód to inny temat. W centrum postępowania z art. 11a znajduje się bezpieczeństwo osoby doznającej przemocy i to, czy sprawca powinien zostać odsunięty od miejsca wspólnego zamieszkania.
Sąd może także orzec zakaz zbliżania się do osoby pokrzywdzonej na odległość wyrażoną w metrach, zakaz kontaktowania się, a także zakaz wstępu do szkoły, miejsca pracy, obiektu sportowego lub innego miejsca, w którym osoba doznająca przemocy zwykle przebywa.
Natychmiastowy nakaz opuszczenia mieszkania przez Policję
Nie każda osoba doznająca przemocy może czekać na zakończenie postępowania sądowego. Czasem zagrożenie pojawia się tu i teraz. Właśnie dlatego ustawa o Policji przewiduje instrumenty natychmiastowej ochrony. Policjant może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, a także zakaz zbliżania się do mieszkania. Podstawą jest zagrożenie życia lub zdrowia osoby doznającej przemocy.
Policja może również zastosować zakaz zbliżania się do osoby doznającej przemocy na określoną odległość, zakaz kontaktowania się z nią albo zakaz wstępu do określonych miejsc, jeżeli sprawca swoim zachowaniem stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia.
Takie rozwiązanie ma charakter interwencyjny. Jego celem jest szybkie oddzielenie sprawcy od osoby pokrzywdzonej. Nakaz lub zakaz może zostać wydany także wtedy, gdy sprawcy nie ma w mieszkaniu podczas czynności Policji. Ma to znaczenie w sprawach, w których osoba stosująca przemoc wychodzi przed przyjazdem patrolu, ukrywa się albo wraca dopiero po zakończeniu interwencji.
Nakaz policyjny nie zastępuje jednak postępowania sądowego. Co do zasady traci moc po upływie 14 dni od wydania, chyba że sąd udzieli zabezpieczenia i przedłuży ochronę. Dlatego po interwencji Policji warto działać szybko. W praktyce ten czas należy wykorzystać na przygotowanie wniosku do sądu, zebranie dokumentów, opisanie zdarzeń i dołączenie dowodów.
Osoba, wobec której wydano nakaz lub zakaz, może złożyć zażalenie do sądu rejonowego. Sąd powinien rozpoznać je niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od wpływu. To jednak nie oznacza, że osoba doznająca przemocy zostaje bez ochrony. Nakaz ma działać od razu, bo w takich sprawach czas jest często najważniejszy.
Postępowanie karne: art. 207 k.k., środki zapobiegawcze i zakazy
Eksmisja sprawcy przemocy może iść równolegle z postępowaniem karnym. To bardzo częsta sytuacja. Osoba pokrzywdzona składa zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, a jednocześnie występuje do sądu cywilnego o nakaz opuszczenia mieszkania przez sprawcę. Nie trzeba wybierać jednej drogi. Każda z nich pełni inną funkcję.
Postępowanie cywilne z art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej służy przede wszystkim szybkiemu odseparowaniu sprawcy od osoby pokrzywdzonej. Postępowanie karne służy natomiast ustaleniu, czy doszło do przestępstwa i czy sprawca powinien ponieść odpowiedzialność karną. Najczęściej chodzi o znęcanie się z art. 207 kodeksu karnego, ale w zależności od okoliczności mogą pojawić się także groźby karalne, naruszenie nietykalności cielesnej, uszkodzenie ciała, stalking albo inne czyny zabronione.
Już w toku sprawy karnej możliwe jest odseparowanie sprawcy. Zgodnie z art. 275a kodeksu postępowania karnego wobec oskarżonego o przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej można zastosować nakaz okresowego opuszczenia lokalu i jego najbliższego otoczenia albo zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego. Środek ten może być stosowany, gdy istnieje uzasadniona obawa ponownego popełnienia przestępstwa z użyciem przemocy, zwłaszcza jeśli sprawca groził takim czynem.
Również po wydaniu wyroku sąd karny może orzec środki chroniące pokrzywdzonego. Kodeks karny przewiduje między innymi zakaz kontaktowania się, zakaz zbliżania się, zakaz przebywania w określonych miejscach oraz nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.
Jeżeli sąd zawiesza wykonanie kary, może zobowiązać skazanego do opuszczenia lokalu, powstrzymywania się od kontaktu, zachowania określonej odległości, terapii albo uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych. Naruszenie sądowych zakazów i nakazów może stanowić odrębne przestępstwo z art. 244 kodeksu karnego, zagrożone karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
Jak przygotować wniosek o eksmisję sprawcy przemocy?
Wniosek o eksmisję sprawcy przemocy, czyli najczęściej wniosek o zobowiązanie osoby stosującej przemoc domową do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania, powinien być konkretny. Sąd musi wiedzieć, czego dokładnie żąda osoba pokrzywdzona. Czy chodzi tylko o opuszczenie mieszkania? Czy również o zakaz zbliżania się do lokalu? Czy potrzebny jest zakaz kontaktu? Czy sprawca powinien mieć zakaz zbliżania się do osoby pokrzywdzonej na przykład na 100, 200 albo 500 metrów? Czy powinien mieć zakaz pojawiania się w miejscu pracy, szkole dziecka albo innym stałym miejscu pobytu?
Kodeks postępowania cywilnego przewiduje, że taki wniosek może zostać złożony na urzędowym formularzu. Może obejmować żądanie nakazu opuszczenia mieszkania, zakazu zbliżania się do mieszkania, zakazu kontaktowania się z osobą doznającą przemocy, zakazu zbliżania się do niej oraz zakazu wstępu do określonych miejsc.
W uzasadnieniu warto opisać sytuację chronologicznie. Najpierw należy wskazać, kto stosuje przemoc, od kiedy, jakiego rodzaju są to zachowania i jak wpływają na życie osoby pokrzywdzonej. Następnie trzeba przedstawić konkretne zdarzenia: daty awantur, interwencje Policji, groźby, pobicia, wiadomości, nagrania, dokumentację medyczną, zdjęcia obrażeń, zeznania świadków, procedurę „Niebieskie Karty”, informacje od szkoły, psychologa albo ośrodka pomocy społecznej.
Sąd orzeka po rozprawie i powinien wydać rozstrzygnięcie w terminie jednego miesiąca od dnia wniesienia wniosku. W postanowieniu sąd określa obszar, który sprawca ma opuścić, odległość, jaką ma zachować, a przy zakazie zbliżania się do osoby pokrzywdzonej wskazuje ją w metrach. Postanowienie jest skuteczne i wykonalne już z chwilą ogłoszenia.
Nie warto bagatelizować przemocy ekonomicznej, psychicznej ani elektronicznej. Dzisiejsze przepisy uwzględniają nie tylko uderzenia, ale także kontrolę, izolowanie, poniżanie, nękanie wiadomościami i pozbawianie samodzielności finansowej. Osoba doznająca przemocy może również korzystać z bezpłatnej pomocy, w tym poradnictwa, interwencji kryzysowej, schronienia i działań chroniących przed dalszą przemocą.
§ Przemoc w rodzinie i eksmisja sprawcy przemocy
Zachęcamy do skorzystania z naszych usług dostępnych na: www.kpi.com.pl
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i ogólny. Nie stanowi porady prawnej ani nie zastępuje indywidualnej konsultacji z profesjonalnym prawnikiem. Wszelkie decyzje prawne powinny być podejmowane wyłącznie po uzyskaniu fachowej porady prawnej, dostosowanej do specyficznych okoliczności danej sprawy.