Pytanie o to, jak zwalczać nieprawdziwe informacje o przedsiębiorcy rozpowszechniane przez konkurencję, pojawia się zwykle wtedy, gdy szkoda już się zaczęła. Klienci dzwonią rzadziej. Kontrahent pyta o rzekome problemy finansowe. W internecie pojawiają się fałszywe opinie, a handlowcy słyszą, że „na rynku mówi się” o niskiej jakości usług.
Prawo nie wymaga, aby przedsiębiorca biernie czekał, aż reputacja sama się obroni. Można działać równolegle: zabezpieczyć dowody, wezwać sprawcę do zaprzestania naruszeń, żądać usunięcia skutków, wystąpić z pozwem, a w części spraw także uruchomić odpowiedzialność karną lub wykroczeniową. Kluczowe jest jednak właściwe rozpoznanie, czy mamy do czynienia z opinią, dopuszczalną krytyką, reklamą porównawczą, czy już z pomówieniem firmy i czynem nieuczciwej konkurencji. § Jak zwalczać nieprawdziwe informacje o przedsiębiorcy rozpowszechniane przez konkurencję?
Jak zwalczać nieprawdziwe informacje o przedsiębiorcy rozpowszechniane przez konkurencję?
Nieprawdziwe informacje o przedsiębiorcy – gdzie przebiega granica?
Co do zasady sama negatywna wypowiedź o firmie nie wystarcza jeszcze do odpowiedzialności prawnej. Klient może napisać, że jest niezadowolony z obsługi. Konkurent może porównać własną ofertę z ofertą innego przedsiębiorcy, jeżeli robi to rzetelnie i nie wprowadza odbiorców w błąd. Granica zostaje przekroczona wtedy, gdy w obrocie pojawiają się nieprawdziwe informacje o przedsiębiorcy, jego produktach, cenach, kadrze, sytuacji finansowej albo prawnej. Przykład? Informacja, że spółka jest niewypłacalna, choć normalnie reguluje zobowiązania. Albo sugestia, że przedsiębiorca sprzedaje towar bez wymaganych atestów, mimo że dokumenty są aktualne. Istotne jest także miejsce publikacji. Inaczej ocenia się prywatną rozmowę, a inaczej wpis w wizytówce Google, reklamę sponsorowaną, mailing do klientów lub wypowiedź handlowca podczas negocjacji.
Podstawowym przepisem jest art. 14 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Za czyn nieuczciwej konkurencji uznaje on rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o swoim albo cudzym przedsiębiorstwie, jeżeli celem jest uzyskanie korzyści albo wyrządzenie szkody. To bardzo ważne, bo przepis obejmuje nie tylko klasyczne „oczernianie firmy przez konkurencję”, lecz także fałszywe przechwałki o własnej ofercie. Dodatkowo art. 3 tej ustawy działa jak klauzula generalna, a art. 26 przewiduje karę aresztu albo grzywny za rozpowszechnianie takich wiadomości w celu szkodzenia przedsiębiorcy. W praktyce trzeba ustalić trzy elementy: treść wiadomości, jej nieprawdziwość lub mylący charakter oraz związek z walką rynkową. Trzeba też sprawdzić, kto rozpowszechnia wiadomość: konkurent, agencja, były pracownik czy anonimowe konto rywala. Od tego zależy wybór pozwanych, treść żądań i sposób zabezpieczenia dowodów. Bez tej analizy łatwo pomylić spór wizerunkowy ze sprawą, którą można wygrać w sądzie.
Pomówienie firmy a odpowiedzialność karna konkurencji
W wielu sprawach najszybciej myśli się o zniesławieniu. I słusznie, ale nie zawsze będzie to najlepsza ani jedyna droga. Art. 212 Kodeksu karnego penalizuje pomówienie osoby, instytucji, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Dla przedsiębiorcy szczególnie istotne jest właśnie zaufanie. Firma żyje z reputacji, terminowości, jakości i wiarygodności. Fałszywy zarzut oszustwa, upadłości, sprzedaży wadliwych produktów czy działania bez zezwoleń może więc wypełniać znamiona zniesławienia. Nie musi dojść do faktycznej utraty wszystkich klientów. Wystarczy, że zarzut obiektywnie może narazić przedsiębiorcę na utratę zaufania potrzebnego w danej branży. To odróżnia zniesławienie od zwykłej krytyki. Krytyka jest dopuszczalna, gdy opiera się na faktach i mieści się w rzeczowej formie. Fałszywy zarzut faktu działa inaczej.
Jeżeli pomówienie następuje za pomocą środków masowego komunikowania, a więc na przykład w portalu internetowym, mediach społecznościowych albo w materiale wideo, sankcja jest surowsza. Sprawa z art. 212 k.k. co do zasady toczy się z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że pokrzywdzony przedsiębiorca sam inicjuje postępowanie, składając prywatny akt oskarżenia. Warto dobrze go przygotować, bo w procesie karnym trzeba wskazać sprawcę, czyn i dowody. Art. 487 k.p.k. pozwala ograniczyć prywatny akt oskarżenia do tych podstawowych elementów, a art. 488 k.p.k. przewiduje możliwość złożenia skargi za pośrednictwem Policji. Jeśli wypowiedź dotyczy nie firmy, lecz właściciela, członka zarządu albo pracownika i ma charakter obelżywy, można dodatkowo rozważyć art. 216 k.k. dotyczący zniewagi.
Czyn nieuczciwej konkurencji i ochrona dobrego imienia firmy
Prawo karne nie zawsze naprawia szkodę wizerunkową wystarczająco szybko. Dlatego w sporach między przedsiębiorcami podstawowe znaczenie ma często pozew cywilny oparty na ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz na przepisach o ochronie dóbr osobistych. Art. 18 tej ustawy daje przedsiębiorcy konkretne narzędzia. Można żądać zaniechania niedozwolonych działań, usunięcia ich skutków, złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, naprawienia szkody, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, a w razie winy także zapłaty sumy pieniężnej na cel społeczny. To katalog praktyczny. Pozwala nie tylko zatrzymać kampanię pomówień, lecz także wymusić komunikat, który dotrze do tej samej grupy odbiorców, do której trafiła nieprawdziwa informacja.
Równolegle warto pamiętać o Kodeksie cywilnym. Dobre imię, renoma, firma i wiarygodność przedsiębiorcy mogą korzystać z ochrony dóbr osobistych. Art. 24 k.c. pozwala żądać zaniechania naruszeń, usunięcia skutków i odpowiedniego oświadczenia, a przy szkodzie majątkowej także odszkodowania. Art. 43 k.c. przewiduje odpowiednie stosowanie przepisów o dobrach osobistych do osób prawnych. W praktyce oznacza to, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna czy fundacja prowadząca działalność gospodarczą także może bronić reputacji. Najważniejsze jest tempo. Jeżeli nieprawdziwe informacje nadal krążą, należy rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia. Zgodnie z art. 730 i 730¹ k.p.c. zabezpieczenia można żądać, gdy roszczenie i interes prawny są uprawdopodobnione. Art. 755 k.p.c. pozwala sądowi dobrać sposób zabezpieczenia odpowiedni do sytuacji, na przykład nakaz usunięcia wpisu albo zakaz dalszej publikacji. W pozwie warto określić treść przeprosin, miejsce publikacji, czas ekspozycji oświadczenia i adresy stron do usunięcia materiałów. Precyzyjne żądania ułatwiają później egzekucję wyroku.
Dowody, wezwanie do usunięcia treści i zgłoszenia na platformach
Najczęstszy błąd polega na tym, że przedsiębiorca zaczyna od emocjonalnej odpowiedzi w internecie. To zrozumiałe, ale procesowo ryzykowne. Najpierw trzeba zabezpieczyć dowody. Warto zachować zrzuty ekranu z widoczną datą, adresem strony, nazwą profilu i pełnym kontekstem wypowiedzi. Należy zapisać linki, korespondencję, nagrania rozmów, wiadomości od klientów oraz dane osób, które usłyszały fałszywe zarzuty. Przy poważniejszych naruszeniach dobrym rozwiązaniem bywa protokół notarialny albo zabezpieczenie materiału przez informatyka śledczego. Jeżeli plotka przełożyła się na utratę zamówienia, trzeba zachować także oferty, maile i notatki z rozmów z kontrahentem. Sąd nie ocenia samego oburzenia. Sąd ocenia fakty, dowody i związek między wypowiedzią a szkodą.
Dopiero później przychodzi czas na wezwanie do zaprzestania naruszeń. Pismo powinno wskazywać, które informacje są nieprawdziwe, dlaczego naruszają prawo, czego przedsiębiorca żąda i w jakim terminie. Najczęściej żąda się usunięcia treści, sprostowania, przeprosin, zaprzestania dalszego rozpowszechniania oraz zapłaty odszkodowania. Gdy treść znajduje się na platformie internetowej, trzeba skorzystać z procedury zgłoszenia nielegalnej treści. Akt o usługach cyfrowych przewiduje mechanizmy zgłaszania treści, które użytkownik uważa za nielegalne. W sprawach fałszywych opinii znaczenie mają również działania UOKiK, który wskazuje, że nieprawdziwe recenzje uderzają zarówno w konsumentów, jak i uczciwych przedsiębiorców. Takie zgłoszenie nie zastępuje pozwu, ale może szybko ograniczyć zasięg naruszenia i pokazać platformie, że sprawa ma podstawę prawną. Jeżeli platforma odmawia reakcji, ta korespondencja również staje się dowodem. Pokazuje, kiedy administrator dowiedział się o naruszeniu i jakie informacje otrzymał od przedsiębiorcy. Warto zachować potwierdzenia wysłania zgłoszeń, numery spraw oraz odpowiedzi. W sprawach internetowych porządek w dokumentach często przesądza o skuteczności roszczeń.
Strategia: szybka reakcja, odszkodowanie i odbudowa reputacji
Skuteczna reakcja nie polega wyłącznie na tym, aby „wygrać sprawę”. Celem jest zatrzymanie szkody, odzyskanie zaufania klientów i stworzenie dokumentacji, która zniechęci konkurencję do ponowienia ataku. Dlatego strategia powinna być kilkuetapowa. Najpierw dowody. Następnie wezwanie przedsądowe. Potem decyzja, czy priorytetem jest szybkie usunięcie wpisów, publikacja oświadczenia, odszkodowanie, prywatny akt oskarżenia, czy postępowanie o czyn nieuczciwej konkurencji. Nie każda sprawa wymaga wszystkich środków jednocześnie. Czasem wystarczy precyzyjne pismo od pełnomocnika. Czasem konieczny jest natychmiastowy wniosek o zabezpieczenie. W sprawach gospodarczych czas bywa równie ważny jak racja prawna, ponieważ jedna fałszywa informacja może krążyć dłużej niż kampania reklamowa.
Trzeba też uważać na komunikację publiczną. Przedsiębiorca ma prawo bronić swojego dobrego imienia, ale odpowiedź powinna być rzeczowa. Nie warto powielać fałszywych zarzutów w długich polemikach, bo algorytmy i wyszukiwarki mogą utrwalić właśnie te treści, z którymi firma walczy. Lepszy jest krótki komunikat: wskazanie, że rozpowszechniane informacje są nieprawdziwe, podanie faktów możliwych do udokumentowania i zapowiedź podjęcia kroków prawnych. Jeżeli materiał ukazał się w prasie, można rozważyć sprostowanie na podstawie Prawa prasowego. Jeżeli naruszenie dotyczy wyników wyszukiwania, profili firmowych albo marketplace, trzeba działać także administracyjnie wobec platform. W praktyce najlepsze efekty daje połączenie prawa karnego, cywilnego, ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji i spokojnej komunikacji kryzysowej. Warto również monitorować, czy po pierwszym piśmie nie pojawiają się kolejne wpisy pod zmienionymi nazwami profili. Jeżeli tak się dzieje, należy aktualizować materiał dowodowy, a nie ograniczać się do zgłoszenia. Walka o reputację jest procesem, nie kliknięciem. Dlatego reakcję warto zaplanować od początku, zanim emocje przejmą kontrolę nad sprawą.
§ Jak zwalczać nieprawdziwe informacje o przedsiębiorcy rozpowszechniane przez konkurencję?
Zachęcamy do skorzystania z naszych usług dostępnych na: www.kpi.com.pl
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i ogólny. Nie stanowi porady prawnej ani nie zastępuje indywidualnej konsultacji z profesjonalnym prawnikiem. Wszelkie decyzje prawne powinny być podejmowane wyłącznie po uzyskaniu fachowej porady prawnej, dostosowanej do specyficznych okoliczności danej sprawy.