Preferencyjny ZUS jest dla wielu nowych przedsiębiorców realnym odciążeniem finansowym. Niższe składki pomagają rozpocząć działalność gospodarczą, utrzymać płynność i spokojniej wejść na rynek. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy przedsiębiorca zachoruje i oczekuje świadczenia z ZUS na poziomie zbliżonym do wcześniejszych dochodów z firmy. W praktyce często okazuje się, że preferencyjny ZUS i zasiłek chorobowy są ze sobą ściśle powiązane, ale nie w sposób korzystny dla ubezpieczonego.
Prawo ZUS działa tu dość prosto. Zasiłek chorobowy przedsiębiorcy zależy przede wszystkim od tego, czy przedsiębiorca zgłosił się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, czy upłynął wymagany okres wyczekiwania oraz od jakiej podstawy opłacał składkę chorobową. Niższa podstawa oznacza niższą składkę. Ale oznacza również niższy zasiłek.§ Preferencyjny ZUS a zasiłek chorobowy
Preferencyjny ZUS a zasiłek chorobowy
Preferencyjny ZUS w 2026 r. – czym jest i kto może z niego skorzystać?
Preferencyjny ZUS nie jest odrębnym świadczeniem ani specjalną kategorią zasiłku. To obniżona podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla wybranych osób rozpoczynających działalność gospodarczą. Podstawowe zasady wynikają z art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Aktualny tekst jednolity tej ustawy został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2026 r. pod poz. 199 i ma status aktu obowiązującego.
Co do zasady przedsiębiorca może opłacać składki preferencyjne przez 24 pełne miesiące kalendarzowe od dnia objęcia ubezpieczeniami społecznymi. ZUS wskazuje, że niższe składki mogą być opłacane, jeżeli przedsiębiorca nie prowadził pozarolniczej działalności w ostatnich 60 miesiącach kalendarzowych przed rozpoczęciem obecnej działalności oraz nie wykonuje na rzecz byłego pracodawcy takich samych czynności, jakie wykonywał u niego na etacie w bieżącym albo poprzednim roku kalendarzowym.
W 2026 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4 806 zł, dlatego preferencyjna podstawa wymiaru składek społecznych wynosi 1 441,80 zł, czyli 30% tej kwoty. ZUS podaje, że przy takiej podstawie składka chorobowa wynosi 35,32 zł, a suma składek społecznych z dobrowolnym chorobowym wynosi 456,18 zł. Bez ubezpieczenia chorobowego suma ta spada do 420,86 zł.
Właśnie tu pojawia się najważniejszy problem. Preferencyjny ZUS obniża bieżące obciążenia, ale ta sama obniżona podstawa wpływa na wysokość świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. ZUS wyraźnie wskazuje, że decyzja o korzystaniu z preferencyjnej podstawy ma wpływ między innymi na zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński, zasiłek opiekuńczy i świadczenie rehabilitacyjne.
Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe – bez tego zasiłku nie będzie
Najczęstsze nieporozumienie w sprawach ZUS polega na założeniu, że samo opłacanie składek z działalności automatycznie daje prawo do zasiłku chorobowego. Tak nie jest. Przedsiębiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, ale ubezpieczenie chorobowe jest dla niego dobrowolne. Wynika to z art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca korzystający z preferencyjnego ZUS musi sam zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Robi to co do zasady na formularzu ZUS ZUA. Samo zarejestrowanie firmy albo samo opłacanie składek społecznych nie wystarczy, jeżeli w zgłoszeniu nie wskazano ubezpieczenia chorobowego. To detal formalny, ale w sprawach o zasiłek chorobowy potrafi przesądzić o wyniku całej sprawy.
ZUS wyjaśnia, że objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym może nastąpić od dnia wskazanego w zgłoszeniu, ale przy zgłoszeniu związanym z powstaniem obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych znaczenie ma termin 7 dni. Jeżeli zgłoszenie zostanie złożone w tym terminie, ubezpieczenie chorobowe może objąć przedsiębiorcę od dnia powstania obowiązku ubezpieczeń. Jeżeli termin zostanie przekroczony, ZUS obejmie przedsiębiorcę tym ubezpieczeniem dopiero od dnia złożenia zgłoszenia.
Trzeba też odróżnić preferencyjny ZUS od ulgi na start. W okresie ulgi na start przedsiębiorca nie opłaca składek społecznych, a więc nie ma również dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z działalności. ZUS wprost wskazuje, że w razie choroby, opieki nad dzieckiem albo urodzenia dziecka w okresie ulgi na start przedsiębiorca nie otrzyma zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego ani świadczenia rehabilitacyjnego.
90 dni wyczekiwania, zaległości i prawo do zasiłku chorobowego przedsiębiorcy
Samo zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego nadal nie oznacza, że zasiłek chorobowy będzie przysługiwał od pierwszego dnia. Ustawa zasiłkowa, czyli ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, przewiduje tzw. okres wyczekiwania. Aktualny tekst jednolity tej ustawy został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2025 r. pod poz. 501 i ma status aktu obowiązującego.
Zgodnie z art. 4 ustawy zasiłkowej osoba objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym nabywa prawo do zasiłku po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. ZUS potwierdza tę zasadę i wskazuje, że dla ubezpieczonych obowiązkowo okres wyczekiwania wynosi 30 dni, natomiast dla dobrowolnie ubezpieczonych – 90 dni.
To ma duże znaczenie dla osób, które rozpoczynają działalność po etacie, po uldze na start albo po przerwie w prowadzeniu firmy. Do okresu wyczekiwania można doliczyć wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo wynikała z przyczyn wskazanych w ustawie. Jeżeli jednak przerwa była dłuższa, 90 dni trzeba liczyć od nowa. To częsty powód odmownych decyzji ZUS.
Drugim problemem są zaległości składkowe. Od 2022 r. samo opłacenie składki po terminie nie powoduje już automatycznego ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Nie oznacza to jednak pełnego bezpieczeństwa. ZUS wskazuje, że przedsiębiorca otrzyma świadczenie tylko wtedy, gdy na dzień powstania prawa do świadczenia nie ma zaległości z tytułu składek społecznych przekraczających 1% minimalnego wynagrodzenia. W 2026 r. przy minimalnym wynagrodzeniu 4 806 zł oznacza to próg 48,06 zł. Jeżeli zadłużenie jest wyższe, zasiłek nie zostanie wypłacony, chyba że przedsiębiorca spłaci całość zadłużenia w ustawowym terminie.
Niska podstawa składek oznacza niski zasiłek chorobowy
W sprawach o zasiłek chorobowy przedsiębiorców kluczowe jest jedno pytanie: od jakiej podstawy była opłacana składka chorobowa? Przy preferencyjnym ZUS odpowiedź najczęściej brzmi: od podstawy minimalnej, czyli w 2026 r. od 1 441,80 zł. To nie jest kwota zasiłku. To punkt wyjścia do jego obliczenia.
ZUS wyjaśnia, że podstawę wymiaru zasiłku chorobowego dla ubezpieczonych niebędących pracownikami stanowi przeciętny miesięczny przychód, od którego opłacana jest składka na ubezpieczenie chorobowe, za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie niezdolności do pracy. Przychodem jest kwota stanowiąca podstawę składki po odliczeniu 13,71%. Jeżeli przedsiębiorca działa krócej, stosuje się szczególne zasady ustalania podstawy za krótszy okres.
Przy minimalnej preferencyjnej podstawie w 2026 r. obliczenie wygląda orientacyjnie tak: 1 441,80 zł pomniejsza się o 13,71%, co daje około 1 244,13 zł podstawy zasiłkowej. Standardowy zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy wymiaru, także za okres pobytu w szpitalu, chyba że zachodzą szczególne okoliczności dające prawo do 100%, na przykład niezdolność do pracy w ciąży albo wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy.
W typowym przypadku choroby przedsiębiorca opłacający minimalny preferencyjny ZUS otrzyma więc około 33,18 zł zasiłku za dzień niezdolności do pracy. Kwota ta może różnić się w konkretnej sprawie, zwłaszcza gdy podstawa była zmieniana, okres ubezpieczenia był krótszy niż 12 miesięcy albo wystąpiły przerwy w ubezpieczeniu.
To właśnie dlatego preferencyjny ZUS jest rozwiązaniem korzystnym składkowo, ale ryzykownym świadczeniowo. Obniża koszt prowadzenia działalności, lecz nie zabezpiecza przedsiębiorcy przed realną utratą dochodu w razie dłuższej choroby.
Ulga na start, zawieszenie działalności i zmiana podstawy
Największe ryzyko w sprawach o zasiłek chorobowy nie zawsze wynika z samej choroby. Często wynika z formalności. Przedsiębiorca zakłada firmę, korzysta z ulgi na start, następnie przechodzi na preferencyjny ZUS, ale zapomina o zgłoszeniu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Albo zgłasza się po terminie i zakłada, że ochrona działa wstecz. ZUS przyjmie wtedy inną datę objęcia ubezpieczeniem, a to może przesunąć początek 90-dniowego okresu wyczekiwania.
Drugi częsty błąd dotyczy zawieszenia działalności. Preferencyjny okres 24 miesięcy biegnie także w czasie zawieszenia działalności, co ZUS wyraźnie wskazuje w swoich informacjach. Nie jest więc tak, że zawieszenie firmy „zatrzymuje licznik” preferencyjnego ZUS.
Trzeci problem pojawia się przy zbiegu tytułów do ubezpieczeń, na przykład gdy przedsiębiorca podejmuje dodatkowo pracę na etacie. Jeżeli z tytułu stosunku pracy powstaje obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe w odpowiedniej wysokości, może ustać obowiązek ubezpieczeń społecznych z działalności, a wraz z nim dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z działalności. ZUS wskazuje, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje, gdy wygasa obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tytułu, z którego przedsiębiorca był zgłoszony do chorobowego.
Z perspektywy praktyki najważniejsze jest więc nie tylko to, czy przedsiębiorca płaci preferencyjny ZUS, ale czy zachował ciągłość ubezpieczenia chorobowego, czy minęło 90 dni, czy nie ma zadłużenia oraz czy podstawa składki odpowiada oczekiwanej ochronie. Preferencyjny ZUS a zasiłek chorobowy to temat, w którym jedno niedopatrzenie formalne może kosztować więcej niż kilka miesięcy niższych składek.
§ Preferencyjny ZUS a zasiłek chorobowy
Zachęcamy do skorzystania z naszych usług dostępnych na: www.kpi.com.pl
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i ogólny. Nie stanowi porady prawnej ani nie zastępuje indywidualnej konsultacji z profesjonalnym prawnikiem. Wszelkie decyzje prawne powinny być podejmowane wyłącznie po uzyskaniu fachowej porady prawnej, dostosowanej do specyficznych okoliczności danej sprawy.