Pytanie o produkcję narkotyków pojawia się zwykle dopiero wtedy, gdy dochodzi do zatrzymania, przeszukania mieszkania, zabezpieczenia sprzętu albo przedstawienia zarzutów. W języku potocznym mówi się o „produkcji”, ale w prawie karnym trzeba używać pojęć dokładniejszych: wytwarzanie, przetwarzanie i przerabianie narkotyków. To właśnie one decydują o kwalifikacji czynu, ryzyku tymczasowego aresztowania oraz realnym wymiarze kary.
Poniżej wyjaśniam krok po kroku, kiedy produkcja narkotyków stanowi przestępstwo, co oznacza art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, czym różni się wytwarzanie od uprawy oraz dlaczego „znaczna ilość” może całkowicie zmienić sytuację procesową podejrzanego. § Produkcja narkotyków – co grozi za wytwarzanie narkotyków?
Produkcja narkotyków – kiedy czyn podpada pod art. 53 ustawy?
Co do zasady odpowiedzialność za produkcję narkotyków opiera się na art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Przepis ten nie posługuje się potocznym słowem „produkcja”, lecz penalizuje wytwarzanie, przetwarzanie albo przerabianie środków odurzających i substancji psychotropowych, a także określone zachowania dotyczące słomy makowej oraz nowych substancji psychoaktywnych. To bardzo ważne rozróżnienie. W sprawie karnej nie wystarczy bowiem samo przekonanie organów ścigania, że ktoś „miał związek z narkotykami”. Prokurator musi wykazać konkretne zachowanie, jego przedmiot oraz sprzeczność z ustawą.
W praktyce postępowanie zaczyna się często od miejsca: lokalu, garażu, piwnicy, magazynu albo samochodu. Samo miejsce nie przesądza jeszcze o winie. Znaczenie mają ślady, opinie biegłych, zabezpieczone substancje, narzędzia, dokumentacja elektroniczna, przepływy pieniędzy i relacje między osobami. Trzeba więc oddzielić podejrzenia od dowodów. To jedna z najważniejszych granic w sprawach narkotykowych, szczególnie gdy w tym samym lokalu przebywało kilka osób.
Nie każda czynność pomocnicza będzie od razu dokonanym przestępstwem z art. 53. Czasem spór dotyczy tego, czy doszło do wytworzenia substancji, czy jedynie do przygotowania, posiadania przyrządów, uprawy albo posiadania gotowego środka. Każda z tych kwalifikacji ma inne konsekwencje. Dlatego już na początku trzeba sprawdzić, jaki zarzut faktycznie przedstawiono, jakie czynności opisano w postanowieniu o przedstawieniu zarzutów i czy materiał dowodowy obejmuje wszystkie znamiona czynu. W prawie karnym słowa użyte w zarzucie mają znaczenie praktyczne, nie tylko formalne.
Warto też pamiętać, że sprawa o produkcję narkotyków zwykle nie ogranicza się do jednego protokołu. Liczą się również dane z telefonu, zeznania świadków, ślady biologiczne, monitoring i to, czy oskarżony miał realny wpływ na ujawnione przedmioty. Bez tej analizy łatwo pomylić obecność z udziałem.
Wytwarzanie, przetwarzanie i przerabianie – czym różnią się te pojęcia?
Najczęstszy błąd polega na wrzucaniu wszystkich zachowań do jednego worka. Tymczasem ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii zawiera własne definicje. Wytwarzanie obejmuje czynności, dzięki którym mogą zostać uzyskane środki odurzające, substancje psychotropowe, prekursory, środki zastępcze albo nowe substancje psychoaktywne. Obejmuje też oczyszczanie, ekstrakcję surowców i półproduktów oraz uzyskiwanie soli tych środków lub substancji. Przetwarzanie oznacza przemianę jednej kategorii substancji w inną albo w substancję nieobjętą tą kategorią. Przerób to natomiast uzyskiwanie mieszanin oraz nadawanie środkom lub substancjom nowej postaci.
Dlaczego ma to znaczenie? Bo w prawie karnym opis czynu musi pasować do przepisu. Jeżeli akt oskarżenia mówi o wytwarzaniu narkotyków, sąd powinien ustalić, czy rzeczywiście doszło do zachowania mieszczącego się w tej definicji. Nie wystarcza ogólne stwierdzenie, że ktoś „uczestniczył w procederze”. Potrzebne są fakty, czas, miejsce, rola danej osoby oraz dowód, że przedmiot czynu był substancją kontrolowaną.
W praktyce obrona często koncentruje się właśnie na tej warstwie sprawy. Analizuje się, czy zabezpieczona substancja była środkiem odurzającym, substancją psychotropową albo nową substancją psychoaktywną. Bada się, czy opinia fizykochemiczna jest pełna, czy próbki opisano prawidłowo i czy zachowano ciągłość dowodową. Sprawdza się też, czy oskarżony miał wiedzę o charakterze substancji i czy można mu przypisać zamiar. To nie są detale techniczne. W sprawach z art. 53 od takich detali zależy, czy mówimy o ciężkim przestępstwie, innym czynie, usiłowaniu, czy braku podstaw do skazania.
Osobno trzeba zweryfikować, czy dana substancja znajdowała się w obowiązującym wykazie. To szczególnie istotne przy nowych substancjach psychoaktywnych, ponieważ ich listy są zmieniane. Data czynu i data objęcia substancji kontrolą mogą mieć praktyczne znaczenie dla odpowiedzialności.
Kara za produkcję narkotyków: typ podstawowy, nowe substancje i znaczna ilość
Kara za produkcję narkotyków zależy przede wszystkim od kwalifikacji prawnej. W typie podstawowym art. 53 ust. 1 przewiduje karę pozbawienia wolności do 3 lat za wytwarzanie, przetwarzanie albo przerabianie środków odurzających lub substancji psychotropowych oraz za przetwarzanie słomy makowej. Dla nowych substancji psychoaktywnych art. 53 ust. 1a przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 3 lat. Różnica jest istotna, choć w obu sytuacjach sprawa pozostaje sprawą karną i może zakończyć się wpisem w rejestrze karnym.
Zupełnie inaczej wygląda sytuacja przy typie kwalifikowanym. Jeżeli przedmiotem czynu jest znaczna ilość albo czyn został popełniony w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, sankcja rośnie do grzywny i kary pozbawienia wolności od 3 do 20 lat. To już nie jest jedynie „surowszy wariant” tego samego problemu. Minimalna kara na poziomie 3 lat powoduje, że czyn kwalifikowany ma charakter zbrodni w rozumieniu Kodeksu karnego, a to wpływa na strategię obrony, rozmowę o dobrowolnym poddaniu się karze i ocenę ryzyka izolacji.
Pojęcie znacznej ilości nie jest przeliczone w ustawie na jeden sztywny próg gramowy. Trybunał Konstytucyjny wskazywał, że brak ustawowej tabeli nie narusza sam w sobie Konstytucji, bo znamię to pozwala sądowi oceniać konkretny przypadek. W praktyce znaczenie mają rodzaj substancji, ilość, stężenie, liczba możliwych porcji oraz opinia biegłego. Dlatego w tych sprawach walka często toczy się nie tylko o winę, ale także o kwalifikację, bo różnica między ust. 1 i ust. 2 może oznaczać różnicę między karą możliwą do zawieszenia w wyjątkowych warunkach a wieloletnim pozbawieniem wolności. Na tym etapie precyzyjna argumentacja obrońcy ma więc zasadnicze znaczenie.
Produkcja narkotyków a uprawa, posiadanie, przyrządy i prekursory
Produkcja narkotyków nie powinna być automatycznie utożsamiana z uprawą, posiadaniem albo handlem. Ustawa rozdziela te zachowania. Uprawa maku innego niż niskomorfinowy, konopi innych niż włókniste lub krzewu koki jest zasadniczo uregulowana w art. 63. Ten sam przepis obejmuje również określone zbieranie mleczka makowego, opium, słomy makowej, liści koki, żywicy lub ziela konopi innych niż włókniste. Jeżeli uprawa może dostarczyć znacznej ilości wskazanych produktów, sankcja jest surowsza.
Posiadanie narkotyków to osobny problem z art. 62. Co istotne, możliwość umorzenia na podstawie art. 62a dotyczy wyłącznie nieznacznej ilości środków odurzających lub substancji psychotropowych przeznaczonych na własny użytek. Nie jest to ogólna „furtka” dla spraw o produkcję narkotyków. W praktyce bywa to źródłem nieporozumień, bo osoba zatrzymana powołuje się na własny użytek, choć zarzut dotyczy już wytwarzania albo przetwarzania.
Odrębnie ustawodawca penalizuje przyrządy oraz prekursory. Art. 54 dotyczy m.in. wyrabiania, posiadania, przechowywania, zbywania lub nabywania przyrządów, gdy z okoliczności wynika ich przeznaczenie do niedozwolonego wytwarzania, przetwarzania lub przerobu. Art. 61 dotyczy zaś prekursorów i nowych substancji psychoaktywnych wykorzystywanych w celu niedozwolonego wytworzenia. Trzeba również pamiętać, że wykazy substancji kontrolowanych są aktualizowane rozporządzeniami Ministra Zdrowia; w 2025 r. ogłoszono zmianę wykazu, która weszła w życie 22 maja 2025 r.
Nie można też zapominać o zasadzie, że jeden stan faktyczny może być opisany przez organy ścigania zbyt szeroko. Zadaniem obrony jest wtedy wykazać, które elementy są udowodnione, a które stanowią jedynie domysł wynikający z charakteru miejsca albo przedmiotów.
Jak wygląda obrona w sprawie o produkcję narkotyków?
W sprawie o produkcję narkotyków pierwsze godziny po zatrzymaniu mają duże znaczenie. Nie chodzi o tworzenie jednej uniwersalnej wersji wydarzeń. Chodzi o ochronę praw procesowych i unikanie pochopnych wyjaśnień. Podejrzany ma prawo do obrońcy, prawo do odmowy składania wyjaśnień oraz prawo do zapoznania się z podstawą zarzutu w zakresie wynikającym z procedury. W praktyce warto z tych praw korzystać spokojnie, a nie pod wpływem stresu, presji otoczenia albo nadziei, że „szybkie przyznanie się” automatycznie zamknie sprawę.
Linia obrony zależy od materiału dowodowego. Inaczej prowadzi się sprawę, w której spór dotyczy samego związku oskarżonego z lokalem, inaczej sprawę opartą na opinii biegłego, a jeszcze inaczej sprawę, w której występują współpodejrzani i zabezpieczona komunikacja. Trzeba sprawdzić legalność przeszukania, sposób zabezpieczenia rzeczy, ciągłość dowodową, jakość opinii, ustalenia co do ilości substancji oraz przesłanki przypisania zamiaru. To jest praca na dokumentach, nie na deklaracjach.
W razie skazania sąd może orzec przepadek przedmiotu przestępstwa oraz narzędzi, a także nawiązkę na cele zapobiegania i zwalczania narkomanii. Przy określonych przestępstwach narkotykowych, w tym art. 53, ustawa przewiduje również świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Dlatego ocena ryzyka nie może kończyć się na samej karze pozbawienia wolności. Skutki finansowe, zabezpieczenia majątkowe, utrata rzeczy i przyszła karalność bywają równie istotne.
W praktyce celem obrony może być umorzenie, uniewinnienie, zmiana kwalifikacji prawnej, podważenie „znacznej ilości” albo ograniczenie odpowiedzialności do rzeczywistej roli danej osoby. Każdy z tych celów wymaga innego materiału dowodowego i innego sposobu prowadzenia sprawy.
§ Produkcja narkotyków – co grozi za wytwarzanie narkotyków?
Zachęcamy do skorzystania z naszych usług dostępnych na: www.kpi.com.pl
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i ogólny. Nie stanowi porady prawnej ani nie zastępuje indywidualnej konsultacji z profesjonalnym prawnikiem. Wszelkie decyzje prawne powinny być podejmowane wyłącznie po uzyskaniu fachowej porady prawnej, dostosowanej do specyficznych okoliczności danej sprawy.