Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia może przysługiwać także wtedy, gdy umowa o pracę już się zakończyła. Nie oznacza to jednak, że każde zwolnienie lekarskie wystawione po rozwiązaniu umowy automatycznie daje prawo do pieniędzy z ZUS. Znaczenie ma przede wszystkim data powstania niezdolności do pracy, ciągłość choroby, długość zwolnienia oraz to, czy były pracownik nie uzyskał innego tytułu do świadczeń.
W praktyce trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza występuje wtedy, gdy choroba rozpoczęła się jeszcze w okresie zatrudnienia i trwa nieprzerwanie po jego zakończeniu. Druga dotyczy L4 wystawionego dopiero po ustaniu ubezpieczenia chorobowego. Warunki uzyskania zasiłku są w tych przypadkach inne. To właśnie ich pomieszanie najczęściej prowadzi do błędnego przekonania, że ZUS zawsze odmówi świadczenia albo – przeciwnie – że samo e-ZLA wystarczy do wypłaty. § Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia
Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia
Czy po rozwiązaniu umowy o pracę można otrzymać zasiłek chorobowy?
Ustanie stosunku pracy nie przekreśla automatycznie prawa do zasiłku chorobowego. Kluczowe jest ustalenie, kiedy powstała niezdolność do pracy. Jeżeli pracownik zachorował jeszcze przed ostatnim dniem zatrudnienia, zastosowanie ma art. 6 ustawy zasiłkowej. Zasiłek może być wtedy wypłacany również za nieprzerwany okres choroby przypadający już po rozwiązaniu umowy. Nie trzeba w takiej sytuacji wykazywać, że zwolnienie rozpoczęło się w ciągu 14 dni od ustania ubezpieczenia ani że potrwa co najmniej 30 dni.
Inaczej wygląda L4 po ustaniu zatrudnienia, gdy pierwszym dniem niezdolności do pracy jest dzień przypadający już po zakończeniu umowy. Zgodnie z art. 7 ustawy zasiłkowej choroba musi rozpocząć się nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia i trwać bez przerwy co najmniej 30 dni. Wyjątek dotyczy choroby zakaźnej o okresie wylęgania dłuższym niż 14 dni albo innej choroby, której objawy ujawniają się po dłuższym czasie. W takim przypadku niezdolność może powstać w ciągu 3 miesięcy, a lekarz oznacza zwolnienie kodem „E”.
Przykład jest prosty. Umowa kończy się 31 sierpnia. Jeśli niezdolność rozpoczęła się 30 sierpnia i trwa nadal, oceniamy ją jako chorobę powstałą w czasie ubezpieczenia. Jeżeli zaczęła się 5 września, trzeba spełnić warunek 14 dni oraz co najmniej 30 dni nieprzerwanej niezdolności. Gdy zwolnienie po ustaniu zatrudnienia trwa jedynie 20 dni, zasiłek co do zasady nie przysługuje. ZUS bada też, czy przed ustaniem tytułu ubezpieczenia został spełniony wymagany okres wyczekiwania.
Nie ma przy tym znaczenia, czy stosunek pracy ustał z inicjatywy pracownika, pracodawcy czy wskutek upływu umówionego terminu. Decydują daty i przebieg ubezpieczenia.
Jak długo ZUS wypłaca zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia?
Zasadniczy okres zasiłkowy wynosi 182 dni, a w przypadku niezdolności spowodowanej gruźlicą lub przypadającej w czasie ciąży – 270 dni. Po zakończeniu zatrudnienia pojawia się jednak dodatkowe ograniczenie. Za okres choroby przypadający po ustaniu ubezpieczenia zasiłek chorobowy może być wypłacany co do zasady nie dłużej niż przez 91 dni. Limit ten wynika z art. 8 ust. 2 ustawy zasiłkowej.
Nie oznacza to, że każda osoba otrzyma pełne 91 dni. Trzeba jednocześnie pilnować ogólnego okresu zasiłkowego. Jeśli pracownik wykorzystał przed rozwiązaniem umowy 150 dni chorobowego, do limitu 182 dni pozostają mu tylko 32 dni, nawet jeśli po ustaniu zatrudnienia nie upłynęło jeszcze 91 dni. Gdy natomiast przed ustaniem ubezpieczenia chorował przez 10 dni, po zakończeniu umowy może wykorzystać maksymalnie 91 dalszych dni, o ile spełnia pozostałe warunki.
Ograniczenia do 91 dni nie stosuje się do niezdolności przypadającej w czasie ciąży, spowodowanej gruźlicą ani związanej z niezbędnymi badaniami i zabiegiem pobrania komórek, tkanek lub narządów od dawcy. Trzeba również pamiętać o zasadzie sumowania zwolnień. Do jednego okresu zasiłkowego wlicza się nie tylko nieprzerwaną chorobę, ale także wcześniejsze okresy niezdolności, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 60 dni, niezależnie od rozpoznania.
Jeżeli po wyczerpaniu zasiłku były pracownik nadal nie może pracować, a leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy, może wystąpić o świadczenie rehabilitacyjne. Przysługuje ono maksymalnie przez 12 miesięcy. Wniosek warto złożyć co najmniej 6 tygodni przed końcem okresu zasiłkowego, ponieważ świadczenie nie jest przyznawane automatycznie.
Decyzja ZUS wymaga więc ustalenia całej historii zwolnień z ostatnich miesięcy, a nie wyłącznie sprawdzenia aktualnego e-ZLA.
Ile wynosi zasiłek chorobowy po zakończeniu umowy o pracę?
Wysokość świadczenia nie zależy od tego, czy umowę rozwiązano za wypowiedzeniem, na mocy porozumienia stron, czy wskutek upływu czasu, na który została zawarta. Co do zasady miesięczny zasiłek chorobowy wynosi 80% podstawy wymiaru. Ustawa przewiduje 100% podstawy, gdy niezdolność przypada w czasie ciąży, powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy albo wiąże się z badaniami i zabiegiem pobrania komórek, tkanek lub narządów od dawcy.
Podstawę zasiłku pracownika ustala się zasadniczo na podstawie przeciętnego wynagrodzenia przyjmowanego według reguł ustawy zasiłkowej. Po ustaniu zatrudnienia działa jednak szczególny limit z art. 46. Podstawa wymiaru zasiłku należnego za okres po zakończeniu ubezpieczenia nie może przekroczyć 100% przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego dla celów emerytalnych. Kwota graniczna jest ustalana na trzy miesiące na podstawie danych z poprzedniego kwartału. W konsekwencji osoba zarabiająca przed rozwiązaniem umowy znacznie powyżej średniej może otrzymać po ustaniu zatrudnienia świadczenie obliczone od obniżonej, ustawowo ograniczonej podstawy.
Za dni przypadające po ustaniu ubezpieczenia płatnikiem jest ZUS, a nie były pracodawca. Pracodawca pozostaje jednak ważnym uczestnikiem procedury, ponieważ przekazuje do Zakładu zaświadczenie Z-3 zawierające dane potrzebne do ustalenia podstawy. Brak tego dokumentu może przedłużyć postępowanie, dlatego warto sprawdzić, czy został wysłany.
Zasiłek przysługuje za każdy dzień orzeczonej niezdolności, również za soboty, niedziele i święta. Dzienną kwotę oblicza się od jednej trzydziestej miesięcznego zasiłku. ZUS powinien wypłacić należność nie później niż w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa. Samo wystawienie e-ZLA nie rozpoczyna jednak automatycznie wypłaty.
Wysokość świadczenia może się zatem zmienić dokładnie od dnia zakończenia stosunku pracy.
Kiedy ZUS odmówi zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia?
Najczęstszą przyczyną odmowy nie jest sam fakt rozwiązania umowy, lecz wystąpienie jednej z przesłanek wyłączających świadczenie. Zgodnie z art. 13 ustawy zasiłek za okres po ustaniu ubezpieczenia nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Przeszkodą jest także kontynuowanie albo podjęcie działalności zarobkowej stanowiącej tytuł do ubezpieczenia chorobowego lub zapewniającej świadczenia za czas choroby.
Prawo wyłączają również: uprawnienie do zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego albo nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego oraz podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Przepis mówi o uprawnieniu do zasiłku dla bezrobotnych, dlatego samej rejestracji w urzędzie pracy nie należy automatycznie utożsamiać z każdą ustawową przesłanką odmowy. Każdy przypadek wymaga sprawdzenia konkretnego statusu.
ZUS odmówi również wtedy, gdy ubezpieczenie ustało dopiero po wykorzystaniu pełnego okresu zasiłkowego. Problem może pojawić się także u osoby, która zachorowała w okresie zatrudnienia, ale nie nabyła prawa do zasiłku z powodu niespełnienia okresu wyczekiwania. Dla pracownika wynosi on co do zasady 30 dni nieprzerwanego obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego, z ustawowymi wyjątkami.
Po ustaniu zatrudnienia nadal obowiązują zasady prawidłowego wykorzystywania L4. Wykonywanie pracy zarobkowej albo podejmowanie aktywności utrudniającej leczenie powoduje utratę zasiłku za cały okres danego zwolnienia. Aktualne przepisy wyłączają z tej oceny zwykłe czynności życia codziennego oraz czynności incydentalne wymagane istotnymi okolicznościami. Nie jest to jednak zgoda na prowadzenie firmy czy regularną pracę podczas choroby. ZUS może kontrolować sposób wykorzystywania zwolnienia także po ustaniu tytułu ubezpieczenia.
Nawet pojedyncza umowa zlecenia może mieć znaczenie, jeżeli tworzy nowy tytuł do ubezpieczenia chorobowego albo innej ochrony zasiłkowej.
Jak złożyć wniosek o zasiłek chorobowy i odwołać się od decyzji ZUS?
Pierwszy krok to upewnienie się, że do ZUS trafił wniosek. Elektroniczne zwolnienie lekarskie jest przekazywane do systemu automatycznie, ale ZUS nie wypłaca zasiłku po ustaniu zatrudnienia z urzędu. Najbezpieczniej złożyć formularz ZAS-53. Jeżeli jest to pierwsze zaświadczenie obejmujące okres po ustaniu ubezpieczenia, trzeba dołączyć również oświadczenie Z-10, w którym podaje się informacje o okolicznościach mogących wyłączyć prawo do świadczenia.
Były pracodawca powinien przekazać zaświadczenie płatnika składek Z-3. Przy innych tytułach ubezpieczenia stosuje się odpowiednio Z-3a albo Z-3b. Dokumenty można przesłać elektronicznie przez PUE/eZUS, złożyć w placówce albo wysłać pocztą. Warto zachować potwierdzenie i sprawdzać korespondencję, ponieważ ZUS może żądać uzupełnień, wyjaśnień lub dodatkowej dokumentacji medycznej.
Z roszczeniem nie należy zwlekać. Prawo do wypłaty zasiłku przedawnia się co do zasady po 6 miesiącach od ostatniego dnia okresu, za który świadczenie przysługuje. Jeśli opóźnienie wynikało z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego, termin liczy się od ustania przeszkody. Po skompletowaniu materiału ZUS powinien dokonać wypłaty w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej niezbędnej okoliczności.
Gdy Zakład odmawia zasiłku, powinien wydać decyzję. Od decyzji można wnieść odwołanie do sądu rejonowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych – w terminie jednego miesiąca od jej doręczenia. Odwołanie składa się za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał rozstrzygnięcie. Właściwość sądu rejonowego wynika z art. 477⁸ § 2 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego, a tryb i termin odwołania z art. 477⁹ § 1 KPC.
§ Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia
Zachęcamy do skorzystania z naszych usług dostępnych na: www.kpi.com.pl
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i ogólny. Nie stanowi porady prawnej ani nie zastępuje indywidualnej konsultacji z profesjonalnym prawnikiem. Wszelkie decyzje prawne powinny być podejmowane wyłącznie po uzyskaniu fachowej porady prawnej, dostosowanej do specyficznych okoliczności danej sprawy.