Pytanie o zgodę na wyjazd dziecka za granicę w wakacje wraca co roku. Najczęściej pojawia się tuż przed urlopem, gdy bilety są już kupione, hotel opłacony, a drugi rodzic nagle odmawia podpisania zgody albo przestaje odpowiadać na wiadomości. To zła kolejność. W sprawach rodzinnych problem zwykle nie zaczyna się na lotnisku, ale dużo wcześniej – na etapie uzgadniania istotnych spraw dziecka.
W praktyce rodzice często zakładają, że skoro dziecko mieszka z jednym z nich, to ten rodzic może samodzielnie zdecydować o wakacyjnym wyjeździe za granicę. Tymczasem miejsce zamieszkania dziecka, ustalone kontakty albo rozwód rodziców nie zawsze oznaczają, że jeden rodzic może pominąć drugiego przy planowaniu zagranicznego urlopu.
Trzeba rozróżnić trzy kwestie. Po pierwsze, zgodę drugiego rodzica wynikającą z wykonywania władzy rodzicielskiej. Po drugie, dokument podróży dziecka, czyli paszport albo dowód osobisty. Po trzecie, praktyczne potwierdzenie zgody na granicy, u przewoźnika albo w państwie docelowym. Dopiero po uporządkowaniu tych elementów można bezpiecznie ocenić, czy wyjazd dziecka za granicę w wakacje jest prawidłowo przygotowany. § Zgoda na wyjazd dziecka za granicę w wakacje – kiedy jest potrzebna?
Zgoda na wyjazd dziecka za granicę w wakacje – kiedy jest potrzebna?
Czy zgoda drugiego rodzica na wyjazd dziecka za granicę jest potrzebna?
Co do zasady tak. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest uprawnione i zobowiązane do jej wykonywania. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności w podejmowaniu decyzji. Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy. Zagraniczny wyjazd dziecka na wakacje, zwłaszcza gdy wiąże się z przekroczeniem granicy, pobytem w innym państwie i czasowym ograniczeniem bieżącego kontaktu z drugim rodzicem, należy traktować jako istotną sprawę dziecka. Podstawowe znaczenie mają tu art. 93, art. 95 i art. 97 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Nie ma przy tym decydującego znaczenia, czy rodzice są po rozwodzie, w separacji, czy nigdy nie byli małżeństwem. Ważniejsze jest to, komu i w jakim zakresie przysługuje władza rodzicielska. Jeżeli oboje rodzice nadal współdecydują o istotnych sprawach dziecka, zgoda drugiego rodzica na wyjazd dziecka za granicę powinna zostać uzyskana przed podróżą.
W praktyce najlepiej zadbać o zgodę pisemną. Sama rozmowa telefoniczna, SMS albo ogólne stwierdzenie „nie mam nic przeciwko wakacjom” może okazać się niewystarczające, gdy pojawi się spór. Zgoda powinna dotyczyć konkretnego wyjazdu: kraju, terminu, osoby podróżującej z dzieckiem i celu podróży. To proste zabezpieczenie. A często także sposób na uniknięcie konfliktu w ostatniej chwili.
Zgoda na wyjazd dziecka a paszport, dowód osobisty i kontrola graniczna
Zgoda na wyjazd dziecka za granicę nie jest tym samym co zgoda na wydanie paszportu. To dwa różne zagadnienia. Dziecko, niezależnie od wieku, musi mieć własny dokument uprawniający do przekroczenia granicy. W zależności od kierunku podróży będzie to dowód osobisty albo paszport. Straż Graniczna podkreśla również, że podróżowanie po krajach strefy Schengen, mimo braku standardowej kontroli na granicy wewnętrznej, nie zwalnia z obowiązku posiadania dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo dziecka.
Przy paszporcie dochodzi osobna regulacja. Zgodnie z art. 43 ustawy o dokumentach paszportowych, na wydanie dokumentu paszportowego osobie, która nie ukończyła 18 lat i nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, wymagana jest zgoda matki i ojca. Ustawa przewiduje wyjątki, m.in. gdy rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo władza ta została zawieszona lub ograniczona w zakresie zgody na dokument paszportowy. Zgodę można złożyć m.in. na wniosku paszportowym, w formie papierowej z poświadczeniem podpisu przez organ paszportowy lub notariusza, a także elektronicznie – podpisem kwalifikowanym, zaufanym albo osobistym.
Paszport dziecka pozwala przekroczyć granicę, ale nie zawsze rozwiązuje problem rodzinny. Drugi rodzic mógł wyrazić zgodę na dokument kilka miesięcy wcześniej, a mimo to nie zgadzać się na konkretny wakacyjny wyjazd. Dlatego w bezpiecznym modelu rodzic powinien mieć zarówno ważny dokument podróży dziecka, jak i zgodę drugiego rodzica na konkretną podróż.
Jak napisać zgodę na wakacyjny wyjazd dziecka za granicę?
Polskie przepisy nie wprowadzają jednego urzędowego wzoru zgody na wyjazd dziecka za granicę w wakacje. To nie znaczy, że treść dokumentu może być przypadkowa. Dobrze przygotowana zgoda powinna być konkretna, czytelna i możliwa do okazania w razie kontroli albo wątpliwości przewoźnika. Straż Graniczna wskazuje, że krajowe przepisy nie wymagają specjalnego upoważnienia, gdy małoletni podróżuje bez rodziców, ale jednocześnie może sprawdzać, czy podróż odbywa się za wiedzą i zgodą opiekunów prawnych. Zaleca się też sprawdzenie wymogów państwa docelowego w ambasadzie albo konsulacie.
W praktyce zgoda powinna zawierać imię, nazwisko, numer PESEL albo datę urodzenia dziecka, dane rodzica wyrażającego zgodę, dane rodzica lub osoby, z którą dziecko podróżuje, a także kraj wyjazdu, termin pobytu, cel podróży i planowany powrót. Warto wskazać numer dokumentu podróży dziecka, dane kontaktowe rodziców oraz jednoznaczne sformułowanie, że rodzic wyraża zgodę na wyjazd dziecka za granicę w określonym terminie.
Forma notarialna nie jest co do zasady wymagana dla samej zgody na wakacyjny wyjazd, ale notarialne poświadczenie podpisu zwiększa wartość dowodową dokumentu. Przy wyjeździe poza Polskę warto przygotować również tłumaczenie przysięgłe na język państwa docelowego albo język angielski. To szczególnie istotne, gdy dziecko podróżuje z dziadkami, partnerem rodzica, szkołą, klubem sportowym albo tylko z jednym rodzicem.
Co zrobić, gdy drugi rodzic nie zgadza się na wyjazd dziecka?
Brak zgody drugiego rodzica nie oznacza, że wyjazd dziecka za granicę automatycznie staje się niemożliwy. Oznacza natomiast, że rodzic planujący podróż nie powinien samowolnie zastępować porozumienia własną decyzją. W takiej sytuacji właściwą drogą jest wniosek do sądu opiekuńczego o rozstrzygnięcie istotnej sprawy dziecka na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd ocenia, czy planowany wyjazd jest zgodny z dobrem dziecka, a nie z wygodą jednego z rodziców.
Postępowanie wymaga przedstawienia konkretów. We wniosku warto wskazać termin wyjazdu, miejsce pobytu, środek transportu, osobę sprawującą opiekę nad dzieckiem, sposób kontaktu z drugim rodzicem oraz datę powrotu. Dobrze dołączyć potwierdzenia rezerwacji, bilety, polisę ubezpieczeniową, plan podróży i argumenty pokazujące, że wyjazd służy dziecku. Im bardziej precyzyjny wniosek, tym mniejsze ryzyko, że sąd uzna sprawę za nieprzygotowaną.
Zgodnie z art. 582 Kodeksu postępowania cywilnego, rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka, co do których brak porozumienia między rodzicami, może nastąpić dopiero po umożliwieniu rodzicom złożenia oświadczeń, chyba że wysłuchanie ich byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami.
Wniosek warto złożyć z wyprzedzeniem. Wakacyjne terminy w sądach rodzinnych bywają trudne. Co do opłaty, art. 23 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przewiduje opłatę stałą 100 zł od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Kiedy zgoda na wyjazd dziecka za granicę nie jest potrzebna?
Zgoda drugiego rodzica nie będzie potrzebna wtedy, gdy rodzic ten nie ma prawa współdecydować o tej sprawie. Przykładowo, jeżeli jedno z rodziców nie żyje, nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, zostało pozbawione władzy rodzicielskiej albo jego władza rodzicielska została zawieszona, władza rodzicielska przysługuje drugiemu rodzicowi. Wynika to z art. 94 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Inaczej trzeba ocenić sytuację, w której drugi rodzic ma władzę rodzicielską ograniczoną. Sam fakt ograniczenia nie zawsze oznacza, że jego zgoda na wyjazd dziecka za granicę jest zbędna. Trzeba przeczytać orzeczenie sądu. Jeżeli ograniczenie dotyczy wyłącznie określonych obszarów, a drugi rodzic nadal współdecyduje o istotnych sprawach dziecka, zgoda może być konieczna. Podobnie w sprawach paszportowych ustawa wyraźnie wymaga dokumentu określającego zakres władzy rodzicielskiej, gdy zgoda jednego z rodziców nie jest wymagana z powodu pozbawienia, zawieszenia albo ograniczenia władzy w zakresie wydania dokumentu paszportowego.
Wyjazd bez wymaganej zgody może mieć konsekwencje praktyczne i prawne. Może spowodować problemy przy kontroli, spór o wykonywanie kontaktów, a w poważniejszych przypadkach wniosek do sądu rodzinnego o ingerencję we władzę rodzicielską. Art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi opiekuńczemu wydać odpowiednie zarządzenia, gdy dobro dziecka jest zagrożone.
§ Zgoda na wyjazd dziecka za granicę w wakacje – kiedy jest potrzebna?
Zachęcamy do skorzystania z naszych usług dostępnych na: www.kpi.com.pl
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i ogólny. Nie stanowi porady prawnej ani nie zastępuje indywidualnej konsultacji z profesjonalnym prawnikiem. Wszelkie decyzje prawne powinny być podejmowane wyłącznie po uzyskaniu fachowej porady prawnej, dostosowanej do specyficznych okoliczności danej sprawy.