Pytanie o wyrównanie zawieszonej emerytury bardzo często pojawia się u osób, które po przyznaniu świadczenia z ZUS pracowały albo nadal pracują za granicą. Najczęściej chodzi o pracę w Niemczech, Holandii, Norwegii, Belgii, Wielkiej Brytanii, Austrii czy Szwajcarii. Problem zaczyna się wtedy, gdy ZUS wstrzymuje wypłatę emerytury, żąda dokumentów od zagranicznego pracodawcy albo po czasie wydaje decyzję o zawieszeniu świadczenia.
Powód jest prosty. W sprawach ZUS nie wystarczy ustalić, że była praca za granicą. Trzeba jeszcze sprawdzić, dlaczego emerytura została zawieszona. Inaczej ocenia się sytuację osoby, która nie rozwiązała stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą. Inaczej osobę, która pobiera wcześniejszą emeryturę i przekroczyła limity dorabiania. Jeszcze inaczej sprawę, w której ZUS błędnie ustalił stan faktyczny albo nieprawidłowo rozliczył zagraniczne zarobki.
Podstawowe znaczenie mają przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 103, art. 103a, art. 104, art. 127 i art. 135. W sprawach unijnych oraz EFTA znaczenie mają także przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w tym rozporządzenia 883/2004 i 987/2009. § Wyrównanie zawieszonej emerytury a praca za granicą – kiedy ZUS musi dopłacić świadczenie?
Wyrównanie zawieszonej emerytury a praca za granicą – kiedy ZUS musi dopłacić świadczenie?
Praca za granicą nie zawsze oznacza zawieszenie emerytury z ZUS
Na początku trzeba odróżnić dwie sytuacje, które w praktyce często są mylone. Czym innym jest pobieranie zagranicznej emerytury lub renty, a czym innym osiąganie przychodu z pracy wykonywanej za granicą. Sam fakt, że emeryt otrzymuje świadczenie z innego państwa, co do zasady nie powoduje zawieszenia ani zmniejszenia polskiej emerytury z ZUS. Problem pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy osoba pobierająca świadczenie z ZUS nadal pracuje, prowadzi działalność albo wykonuje inną działalność zarobkową poza Polską.
W praktyce ZUS bada przede wszystkim dwie podstawy. Pierwsza to art. 103a ustawy emerytalnej, czyli kontynuowanie zatrudnienia u pracodawcy, u którego dana osoba pracowała bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury. Druga to art. 104 tej ustawy, czyli osiąganie przychodu z działalności podlegającej ubezpieczeniom społecznym. Przepis ten wyraźnie obejmuje także przychód z działalności wykonywanej za granicą.
To rozróżnienie ma ogromne znaczenie dla pytania o wyrównanie zawieszonej emerytury a praca za granicą. Jeżeli ZUS prawidłowo zawiesił świadczenie, wyrównanie za okres zawieszenia może nie przysługiwać. Jeżeli jednak zawieszenie było oparte na błędnych danych, niepełnych dokumentach albo nieprawidłowym rozliczeniu zarobków, sprawa wygląda inaczej. Wtedy należy przeanalizować decyzję ZUS, podstawę prawną zawieszenia oraz dokumenty z zagranicy.
Warto też pamiętać, że limity dorabiania zasadniczo nie dotyczą emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny, czyli 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn. Wyjątkiem pozostaje jednak sytuacja z art. 103a, czyli nierozwiązanie stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą. Ten przepis może działać niezależnie od wysokości przychodu.
Zawieszenie emerytury z powodu nierozwiązania umowy z zagranicznym pracodawcą
Jedną z najczęstszych przyczyn zawieszenia emerytury jest nierozwiązanie stosunku pracy z pracodawcą, u którego ubezpieczony pracował bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do świadczenia. Zgodnie z art. 103a ustawy emerytalnej prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu, jeżeli emeryt kontynuuje zatrudnienie bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z tym pracodawcą. Dotyczy to również zatrudnienia zagranicznego, jeżeli dana osoba pozostawała w takim stosunku pracy przed nabyciem prawa do emerytury.
W praktyce oznacza to, że osoba pracująca na przykład w Niemczech, Holandii albo Norwegii może otrzymać decyzję o przyznaniu emerytury, ale bez jej wypłaty. ZUS może uznać, że dopóki nie zostanie rozwiązana umowa z dotychczasowym pracodawcą, nie ma podstaw do wypłacania świadczenia. Co istotne, nie chodzi tutaj o wysokość wynagrodzenia. Nawet niewielki przychód nie usuwa problemu, jeżeli nadal trwa ten sam stosunek pracy.
W takiej sprawie podstawowym dokumentem jest zaświadczenie od zagranicznego pracodawcy albo dokument odpowiadający polskiemu świadectwu pracy. Powinien on potwierdzać, kiedy zatrudnienie zostało zakończone. Dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia można domagać się podjęcia wypłaty emerytury.
Nie zawsze będzie jednak możliwe uzyskanie wyrównania za cały wcześniejszy okres. Z art. 135 ustawy emerytalnej wynika, że po ustaniu przyczyny wstrzymania wypłatę wznawia się od miesiąca, w którym ta przyczyna ustała, ale nie wcześniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku o wznowienie wypłaty albo wydania decyzji z urzędu. Jeżeli natomiast wstrzymanie wypłaty nastąpiło wskutek błędu organu rentowego, wypłata może zostać podjęta od miesiąca, od którego ją wstrzymano, jednak nie więcej niż za 3 lata wstecz.
Przychód z pracy za granicą a limity dorabiania do emerytury
Druga grupa spraw dotyczy osób, które pobierają wcześniejszą emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy albo rentę rodzinną i jednocześnie osiągają przychód z pracy za granicą. W takim przypadku ZUS może rozliczać zagraniczne zarobki tak samo jak zarobki osiągane w Polsce. Wynika to wprost z art. 104 ust. 3 ustawy emerytalnej, który obejmuje przychód z działalności wykonywanej za granicą.
Znaczenie mają progi 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Jeżeli przychód nie przekracza niższego progu, świadczenie powinno być wypłacane w pełnej wysokości. Jeżeli przychód przekracza 70%, ale nie przekracza 130%, emerytura lub renta podlega zmniejszeniu. Jeżeli przychód przekracza 130%, świadczenie podlega zawieszeniu. Od 1 czerwca 2026 r. kwota odpowiadająca 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wynosi 6 694,10 zł, a kwota odpowiadająca 130% wynosi 12 431,80 zł. Trzeba jednak pamiętać, że limity te zmieniają się kwartalnie.
W sprawach zagranicznych kluczowe są dokumenty. Dla państw, z którymi Polska stosuje przepisy unijne albo umowy o zabezpieczeniu społecznym, ZUS co do zasady bierze pod uwagę przychód faktycznie osiągnięty, potwierdzony przez pracodawcę albo właściwą instytucję. Przy przeliczaniu walut znaczenie mogą mieć kursy Europejskiego Banku Centralnego albo Narodowego Banku Polskiego, zależnie od państwa i rodzaju dokumentu.
Właśnie w tym obszarze często powstaje spór o wyrównanie zawieszonej emerytury. Jeżeli ZUS zawiesił świadczenie na podstawie przewidywanych zarobków, a po rocznym rozliczeniu okaże się, że faktyczny przychód był niższy, emeryt może domagać się ponownego rozliczenia i dopłaty. Nie wystarczy jednak ogólne oświadczenie. Im dokładniejsze zaświadczenie z zagranicy, tym większa szansa na prawidłowe rozliczenie.
Kiedy ZUS wypłaci wyrównanie zawieszonej emerytury
Wyrównanie nie jest odrębnym świadczeniem, które przysługuje automatycznie po każdym zawieszeniu emerytury. To raczej skutek ponownego rozliczenia, wznowienia wypłaty albo korekty błędnej decyzji. Dlatego najważniejsze pytanie brzmi: czy w okresie zawieszenia rzeczywiście istniała ustawowa przyczyna, która pozwalała ZUS wstrzymać wypłatę świadczenia?
Jeżeli przyczyną było przekroczenie limitu 130% przeciętnego wynagrodzenia, a dokumenty potwierdzają, że taki przychód faktycznie został osiągnięty, ZUS zasadniczo nie ma podstaw do wypłaty wyrównania za ten okres. Podobnie będzie wtedy, gdy emeryt kontynuował zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy i nie rozwiązał stosunku pracy przed podjęciem wypłaty emerytury. W takich sytuacjach zawieszenie może być prawidłowe.
Inaczej wygląda sprawa, gdy po zakończeniu roku okaże się, że zagraniczny przychód był niższy niż wcześniej przyjęto. ZUS rozlicza przychód rocznie albo miesięcznie i powinien zastosować wariant korzystniejszy dla świadczeniobiorcy. Dlatego zaświadczenie od zagranicznego pracodawcy powinno wskazywać przychód w podziale na poszczególne miesiące. Jeżeli ZUS wydał rozliczenie roczne, a emeryt posiada miesięczne dane, warto je przedstawić przed uprawomocnieniem się decyzji.
Wyrównanie może być również zasadne, jeżeli ZUS popełnił błąd. Przykładowo: pominął dokument z zagranicy, błędnie uznał, że zatrudnienie nadal trwało, zastosował niewłaściwy kurs waluty albo przyjął nieprawidłowy okres rozliczeniowy. W przypadku błędu organu rentowego art. 135 ustawy emerytalnej pozwala na wypłatę świadczenia za okres wcześniejszy, jednak co do zasady nie dłuższy niż 3 lata wstecz.
Jakie dokumenty złożyć do ZUS, aby odzyskać wypłatę
Pierwszym krokiem powinno być dokładne przeczytanie decyzji ZUS. Trzeba sprawdzić, czy emerytura została zawieszona z powodu kontynuowania zatrudnienia, przekroczenia limitów dorabiania, braku dokumentów, czy może z innej przyczyny. Od tego zależy dalsze postępowanie. Wniosek o wyrównanie zawieszonej emerytury bez ustalenia podstawy zawieszenia bardzo często prowadzi do kolejnej odmowy.
Jeżeli problem dotyczy nierozwiązania stosunku pracy, należy przedstawić dokument od zagranicznego pracodawcy potwierdzający zakończenie zatrudnienia. Może to być świadectwo pracy, zaświadczenie pracodawcy albo inny dokument, z którego jednoznacznie wynika data ustania stosunku pracy. Warto złożyć również wniosek o podjęcie albo wznowienie wypłaty emerytury oraz wypłatę należnego wyrównania, jeżeli są ku temu podstawy.
Jeżeli sprawa dotyczy przychodu, kluczowe jest zaświadczenie o zarobkach z zagranicy. ZUS wymaga rozliczenia przychodu po zakończeniu roku, a informację o przychodzie za poprzedni rok należy przekazać zasadniczo do końca lutego. Najlepiej, aby dokument wskazywał nie tylko łączną kwotę roczną, ale także przychód w rozbiciu na miesiące. To pozwala porównać rozliczenie miesięczne i roczne oraz wybrać wariant korzystniejszy.
Do pisma warto dołączyć kopię umowy, zaświadczenie pracodawcy, paski płacowe, dokumenty podatkowe lub ubezpieczeniowe oraz ewentualne tłumaczenie, jeżeli ZUS tego wymaga. W sprawach z państw objętych koordynacją lub umową międzynarodową szczególne znaczenie ma zaświadczenie od pracodawcy albo właściwej instytucji, potwierdzające rzeczywiście osiągnięty przychód.
Jeżeli ZUS odmówi wyrównania albo wyda niekorzystną decyzję rozliczeniową, nie trzeba poprzestawać na samej korespondencji z organem. Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji, a odwołanie składa się za pośrednictwem tej jednostki ZUS, która wydała decyzję.
§ Wyrównanie zawieszonej emerytury a praca za granicą – kiedy ZUS musi dopłacić świadczenie?
Zachęcamy do skorzystania z naszych usług dostępnych na: www.kpi.com.pl
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i ogólny. Nie stanowi porady prawnej ani nie zastępuje indywidualnej konsultacji z profesjonalnym prawnikiem. Wszelkie decyzje prawne powinny być podejmowane wyłącznie po uzyskaniu fachowej porady prawnej, dostosowanej do specyficznych okoliczności danej sprawy.